درباره گناباد

نگاهی کوتاه به پیشینه تاریخی شهرستان گناباد:
شواهد بر جای مانده از محوطه های باستانی، نشان براستقرار و زندگی انسان از دوران پیش از تاریخ در این منطقه دارد. گناباد از جمله شهرهای کهن ایران زمین است که به دلیل قرار گرفتن در منطقه ای سوق الجیشی، همواره مورد توجه حکمرانان در دوره هخامنشی نیز بوده است. قنات گناباد که ناصر خسرو را مجذوب عظمت خود کرده بود و برخی احداث آن را به بهمن، پسر اسفندیار پسر گشتاسب پسر لهراسب نسبت می دهند، نشان از آبادانی و رونق این ناحیه درادوار دیرین دارد. شایان ذکر است که این قنات اولین و تنها اثر جهانی استان خراسان رضوی است که در یونسکو به ثبت جهانی رسیده است. از سوی دیگردر روایات شاهنامه نیز گناباد عرصه جنگ و حماسه در دوره اساطیری بوده است و از برخی مناطق آن نیز در این اثر حماسی نام برده شده است. مثلاً محل وقوع جنگ دوازده رخ، منطقه ای معروف به درصوفه گناباد و دشت زیبد ذکر شده است، به طوری که مقام ايرانيان كوه كنابد ( اسم قديمي گناباد ) و محل تورانيان دشت زيبد بوده است:

 

                                          دو سالار هر دو زكينه بدرد                              همي روي برگاشتند از نبرد

                                          يكي سوي كوه كنابد برفت                            يكي سوي ريبد خراميد تفت

 

گناباد که حدوداً در 260 کیلومتری جنوب مشهد مقدس واقع شده است، از وجود آثار باستانی و جاذبه های گردشگری متنوعی برخوردار است. از  میان آثار باستانی متعدد آن تا کنون 140 اثر در فهرست آثار ملی کشور  به ثبت رسیده است. علاوه بر این، گناباد زادگاه بزرگانی همچون علامه بهلول گنابادی، خواجه اختیار منشی گنابادی، ابومنصور ریابی، پروفسور پاکدامن و بسیاری دیگر از نام آوران وطن است. شهرستان بجستان نیز با وجود محوطه ها و آثار باستانی متعدد  از قدمت بالایی برخوردار است. احتمالاً قدمت بجستان به دوره هخامنشی می رسد. این شهر در گذشته به عنوان بوزستان، بزستان، بژستان نیز نامیده شده و به اعتقاد برخی از مورخین توسط سام نریمان قهرمان افسانه ای ایران ساخته شده است. همچنین معتقدند نام بجستان یا بغستان ( سرزمین ایزد ) خود گویای وجود این است که این آبادی از دوران قبل از زرتشت و یا دست کم وابستگی آن به آیین های قبل از زردتشت است. گویا یاقوت حموی نخستین جغرافیا نویس مسلمانی است که آن را اسم برده است. بجستان در دوران تیموریان از اهمیت زیادی برخوردار بوده است و اعتبار آنجا آنقدر بوده که حاکمان و بزرگان معاصر تیمور قادر بوده اند تیمور را از خرابی آن شهر بازدارند. از حیث تجارت و داد و ستد بجستان در دوران قاجاریه از اهمیت و رونق بالایی برخوردار بوده است. شبکه گسترده راه ها و رباط های متعدد از جمله فخرآباد، قاسم آباد، زین آباد و ... از دلایل رونق و داد و ستد در این ناحیه است. نظر به اهمیت آثار تاریخی منطقه، پرونده ثبت جهانی صومعه مزار به عنوان یکی از آثار شاخص دستکند کشور، جهت ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو تهیه شده است. در این کتاب به معرفی چند جاذبه گردشگری دیگر این دو شهرستان می پردازیم.


موقعيت طبيعي گناباد :
شهرستان گناباد از نظر موقعيت جغرافياي و طبيعي با وسعت 79/5767 كيلومترمربع (5 درصد مساحت استان) در جنوب استان خراسان رضوي با طول جغرافيايي 58 درجه و 41 دقيقه و عرض جغرافيايي 34 درجه و 21دقيقه واقع و ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1105 متر مي باشد. این شهرستان از موقعیت مواصلاتی خوبي برخوردار است. زيرا راه هاي مواصلاتي مشهد به زابل و زاهدان (شرق ايران)، مشهد به كرمان و بندر عباس (جنوب ايران) و مشهد به يزد و اصفهان (مركز ايران) از آن مي گذرد.

اين شهر از شمال با شهرهاي تربت حيدريه و كاشمر، از شرق با تربت حيدريه و خواف، از جنوب با قاين و فردوس و از غرب با فردوس و طبس همجواري مي كند. شهر گناباد از نظر مكاني در دشت وسيع با شيب ملايم به سوي شمال  گسترده شده ست و در گذشته آب مصرفي و كشاورزي مردم بوسيله قنات تامين مي شده كه گسترش شهر نيز در مسير قنات ها بوده است.

گناباد از نظر طبيعي منطقه كويري و كوهستاني است و تنها رودخانه قابل ذكر آن، كال شور نام دارد كه دارای آبی غير قابل شرب است.