صفحه اصلی قطب دانشگاهی زعفران

zaferanبر اساس گزارش FAO ارزش صادرات گياهان دارويي در سال 1995 بالغ بر 880 ميليون دلار بوده است در چين 1260000000نفر جمعيت بيش از 350000 هكتار حدود 200 نوع گياه دارويي كشت مي شود و در سال 1995 با 337 ميليون دلار مقام اول را در صادرات گياهان دارويي به خود اختصاص داده است در ضمن گياه دارويي در همين كشور حدود 100000000 ميليون نفر در بخش گياهان دارويي اشتغال دارند و 130 ميليون تن گياه دارويي سالانه خريد و فروش مي شود و 800 كارخانه دارويي طي دو سال گذشته دو برابر افزايش يافته است كشورهاي اروپايي در سال 1989 اقدام به ورود گياه دارويي مختلف به ميزان 550 ميليون دلار نمودند و در همان سال 76 ميليون دلار دارو ساخته شده، اسانسها، رنگها، و ساير مواد شيميايي به كشورهاي توليد كننده گياهان دارويي برگردانده شد. زعفران نيز يك ماده رنگي طبيعي است كه به عنوان ادويه در تهيه خوراك و انواع شيريني و نوشابه به ويژه خوراكي‌هايي كه با برنج تهيه مي‌شود، مصرف زيادي دارد. با توجه به اينكه زعفران يكي از محصولات گران‌قيمت است و به علت نداشتن مخارج كاشت و قابليت كشت در كشور ما هر ساله مي‌تواند سود زيادي را نصيب كشاورزان نمايد كه اين امر با تشويق دولت و سياست‌هاي صحيح صادراتي مي‌تواند نقش مؤثري در اقتصاد كشور و درآمدهاي ارزي ما داشته باشد. لذا لازم است كليه مسئولان مخصوصاً كارشناسان كشاورزي در توسعه كشت آن در سطح كشور، بويژه در مناطق كويري كه كمبود آب مطرح است، توجه بيشتري نمايند(6).
zaferan2
تاريخچه
زعفران گياهي است مخصوص مناطق خشك، كه بسياري از مورخين مبدأ اوليه آن را ايران و هندوستان مي‌دانند، ولي آنچه مسلم است اين گياه بومي اسپانيا است و از زمانهاي قديم نيز در ايران كشت مي‌شده است. در گذشته زعفران در اكثر استانهاي ايران كشت و زرع مي‌شده ولي امروزه بيشتر به استانهاي خراسان، فارس، اصفهان، كرمان و يزد محدود شده است كه در بين اين استانها، استان خراسان در درجه اول اهميت قرار دارد و بيش از 90% زعفران ايران را توليد مي‌كند(4).
گياهشناسي
زعفران با نام علمي (Crocus Sativus L) از خانواده زنبقيان، گياهي است علفي، دايمي، كوتاه، زينتي و داراي ساقه زيرزميني كه در بين كشاورزان با پياز زعفران معروف مي‌باشد. گياه‌شناسان 8 گونه زعفران زيتني و يك گونه زعفران مزروعي را شناسايي كرده‌اند كه اكثر گونه‌هاي زينتي در اوايل بهار به گل نشسته ولي گونه زراعي آن در اوايل پاييز گل مي‌دهد. كه در اين پروژه زعفران زراعي مورد بررسي قرار مي‌گيرد(3).
ريشه‌هاي زعفران از قاعده پيازها مي‌رويد كه نوع ريشه‌هاي افشان و كوتاه است، از اين رو خاك عميق و حاصلخيز و سبك براي رشد و نمو پياز و عملكرد مطلوب براي رشد و نمو پياز و عملكرد مطلوب آن ضروري مي‌باشد. برگها به طريق معمول بعد از ظهور گلها ظاهر مي‌شوند، مگر اينكه در آبياري زعفران تعجيل شود، در اين صورت برگها زودتر از گلها ظاهر مي‌شوند چون برگها مستقيم از روي پيازها خارج مي‌گردند. بنابراين زعفران فاقد ساقه هوايي بوده و مزرعه زعفران حالت چمنزاري دارد كه بوته‌هاي چمن با ارتفاع زيادي روئيده باشند. برگهاي زعفران سرنيزه‌اي، باريك و به ارتفاع 40-30 سانتي‌متر مي‌رسند و تعداد برگهاي هر پياز نيز به 11-5 عدد مي‌رسد اين گياه داراي خواب تابستانه است و در طول زندگي خود به آب كمي احتياج دارد. . زَعفِران گیاهی دارویی و صنعتی است گل زعفران که به بخش کلاله و یا قرمزی آن سر ریشه می‌گویند در ابتدای برداشت به رنگ قرمز روشن است ولی به مرور به رنگ قرمز تیره رنگ تبدیل می‌شود. تازه آن از عطر خوش طعمی برخوردار است و به غذا‌ها طعم و لذت خاصی می‌دهد(2).
تركيبات شيميايي
زعفران داراي مواد چرب ،املاح معدني ،موسيلاژ وتركيباتي  به شرح زير است.
1-اسانس بيرنگي مركب از ترپن ها ويك تركيب اكسيژن دار معطر با مقدار جزعي از سينئول كه بوي مطبوع زعفران به آن است (3).
2-هتروزيد تلخي بهنام پيكروكروسين picrocrocine  يا پيكرو كروزينوزيد picrocrosinoside به فرمول c16 H26 O7  وبه وزن ملكولي37ر.33 است كه در آب و الكل محلول ولي در كاروفرم واتربه مقدار كم حل مي شود(3).
3- كروسين CROCINE يا كرو كوزيد crocoside  ،ماده رنگي زعفران را تشكيل مي‌دهد.(3).
 خواص دارويي
رعفران از طرفي به علت دارا بودن مواد تلخ،موجبات سهولت هضم را فراهم مي‌سازد و از طرف ديگر به علت داشتن اسانس ،اثر محرك بر روي سلسله اعصاب دارد.از نظر دارويي داراي اثر مسكن بر روي اعصاب سطحي بدن است .در طب عوام براي آن اثر قاعده آور قائل‌اند و معتقدند كه با مصرف آن ،موجبات خونروي در فواصل قاعدگي و حتي سقط جنين  فراهم مي‌شود. زعفران اثر مسكن سرفه در برونشيت هاي مزمن دارد وآن نيز به علت اثر بيحس‌كننده آن بر روي انتهاي اعصاب حبابها  ريوي است . از زعفران ميتوان جهت رفع بيخوابيهاي منشآ تحريكات مغزي ،حالت تشنجي ودرد دندان استفاده به عمل آورد. زعفران از نظر طب قديم ايران گرم و خشك است. مهمترين خاصيت زعفران كه از قديم الايام از آن استفاده مي‌شده است درمان افسردگي مي باشد زعفران داراي بويي  قوي و طعم تلخ مي باشد(2).
خوردن چاي زعفران باعث هضم غذا مي شود ، اثر مسكن درد، قاعده آور است، باعث تحريك اعصاب مي شود ، زعفران خون سازاست و گردش خون را آسان مي‌سازد، مصرف زعفران خونريزيهاي بعد از زايمان را از بين مي برد ، قواي جنسي را تقويت مي‌كند، كبد را تصفيه و قوي مي‌سازد، سرفه را رفع و اثر مفيد روي درمان برونشيت دارد، كليه و مثانه را پاك مي‌كند، آرام بخش و خواب آرو است ، زعفران ضد تشنج است ، گاز معده را برطرف مي‌كند، ادرار آور است و اگر بالاخره مي خواهيد هميشه شاد و خندان باشيد زعفران بخوريد، در طب عوام نقاط مختلف جهان، زعفران به عنوان آرام بخش، ضد اسپاسم، اشتها آور و مقوی معده استفاده می‌شود. در کشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش، درمان درد معده و شکم و آسم مصرف می‌شود. زعفران بدلیل رنگ شادی که دارد در غذاها باعث نشاط انسان می‌شود خاصیت کاهش چربی و کلسترول خون و افزایش نفوذ اکسیژن در پلاسما را در موش آزمایشگاهی از خود نشان داده‌است(4).