توجهات تغذیه ای خاص در دوران شیردهی

دوران شیردهی، دوران خاطره انگیزی برای مادر است. سختی ها و شیرینی هایش همه در ذهن مادر نقش می بندد. مادر و کودک نیازمند یکدیگرند.مادر فداکارانه آنچه در روح و جسمش دارد به کودک می بخشد.
مادر برای آنکه بتواند با سلامت کامل و خاطره ای خوش این دوران مهم زندگی خویش را به پایان برساند، باید بداند که چگونه نیازهایش را تأمین کند؟
چرا شیر مادر بهتر است؟
پژوهش های اخیر در 30 سال اخیر نشان داده، بهترین و کامل ترین غذا برای کودک تا سن 6-4 ماهگی فقط شیر مادر است. که البته در تعالیم دینی بر این مسئله تأکید شده است. چرا؟
شیر مادر از شیرهای دیگر مغذی تر است.
همیشه استریل و عاری از هر گونه آلودگی است.
بیش از 300 نوع عامل ضد میکروبی در شیر مادر وجود دارد که مانع بروز بیماری کودک خواهد شد. از این میزان شیوع اسهال در کودکانی که شیر مادر خوار هستند 3 تا 14 بار کمتر از کودکان شیر خشکی است و به دلیل وجود همین عوامل ضد میکروبی، نوزاد خیلی کمتر به عفونت تنفسی، عفونت ادراری و عفونت گوش میانی مبتلا می شود.
شیر مادر کمتر ایجاد حساسیت می کند و در خانواده هایی که یکی از اعضاء مبتلا به حساسیت هستند، حتما باید کودک با شیر مادر تغذیه شود.
کودکی که شیر مادر می خورد نه زیاد چاق و پفکی می شود و نه لاغر می ماند. چون کلیه نیازهای کودک با شیر مادر تأمین خواهد شد.
جالب اینکه شیری که کودک در دقایق اولیه می مکد، حاوی پروتئین بیشتر و چربی کم است و با ادامه شیر خوردن به مرور چربی شیر زیاد می شود. این مسئله باعث می شود که کودک در زمان لازم احساس سیری کند و مادر باید توجه داشته باشد که نوزاد را زود از سینه جدا نکند تا کودک با چربی دقایق آخر شیردهی، وزن گیری بهتری داشته باشد.
مکیدن سینه باعث رشد فک و دندان های کودک می شود.
تماس نزدیک مادر و کودک باعث افزایش مهر و محبت آن ها می شود.
نیازهای تغذیه ای در دوران شیردهی
مصرف مواد غذایی مغذی به مقدار لازم و کافی در دوران شیردهی، مادر را در تداوم شیردهی موفقیت آمیز خود کمک می کند. تغذیه مناسب مادر در این دوران برای حفظ بنیه، سلامت و اعتماد به نفس مادر و همچنین تأمین نیازهای تغذیه ای نوزاد ضروری می باشد توجه به تغذیه دوران شیردهی از جهت حفظ و نگهداری ذخایر بدن نیز اهمیت زیادی دارد.
هرم غذایی و سهم های توصیه شده در هر گروه از مواد غذایی در دوران شیردهی مشابه دوران بارداری می باشد.
• نیاز مادر شیرده به کالری حدود 500 کیلوکالری بیش از دوران قبل بارداری است. برای تأمین این مقدار کالری علاوه بر مواد غذایی مقوی (شامل انواع چربی و پروتئین، که لازم است در این دوران مصرف شود) از چربی های ذخیره شده در بدن مادر در دوران بارداری نیز استفاده می شود دریافت کالری ناکافی سبب کاهش تولید شیر می شود.
مادر شیرده باید برنامه غذایی خود را طوری تنظیم کند که روزانه از تمامی گروه های غذایی بطور متعادل و مناسب دریافت کند.
• گروه غذایی نان و غلات، مواد غذایی مانند: انواع نان، برنج، ماکارانی، بیسکویت های ساده و غلات را شامل می شود که برای تولید انرژی مفیدند. مواد غذایی این گروه دارای مواد نشاسته ای، مقدار پروتئین، آهن و ویتامین های گروه B است و مادر شیرده باید روزانه به طور متوسط 7 تا 11 واحد از این گروه دریافت کند. هر واحد از گروه نان و غلات برابر با یک برش 30 گرمی نان یا نصف لیوان ماکارونی یا برنج پخته است.
گروه گوشت ها شامل: انواع گوشتهای سفید، قرمز، تخم مرغ، حبوبات و مغزهای می باشد. این گروه حاوی پروتئین بوده و ویتامین B12  که تنها در منابع حیوانی یافت می شود از طریق دریافت این مواد غذایی در اختیار بدن قرار می گیرد. در مادرانی که گیاه خوار هستند ذخایر ویتامین ب12 نوزادان آن ها پایین است. این گروه جزو گروه های اصلی غذایی برای مادران باردار و شیرده به حساب می آید که باید در وعده های غذایی گنجانده شود.
گروه شیر و فرآورده های آن نیز موادی مانند ماست، پنیر کم چرب و کشک را شامل می شود که با استحکام استخوان های مادر و سلامت پوست چنانچه کلسیم دررژیم غذایی کافی نباشد،نیازبه کلسیم شیرکودک ازطریق ذخایراسکلتی مادرتامین می شودکه این امرپوکی استخوان زودرس مادرراسبب می شودبنابراین مادرشیرده برای تامین نیاز کلسیم خود باید روزانه3 تا 4  واحد از مواد غذایی این گروه مصرف کند هر واحد از مواد غذایی این گروه برابر است با یک لیوان شیر یا ماست است.
•میوه ها و سبزی ها نیز تامین کننده ویتامین هاوبرخی موادمعدنی مورد نیاز بدن هستند.مصرف میوه ها سبزی ها موجب افزایش مقاومت در برابر بیماری ها،ترمیم زخم،سلامت پوست و نیز کمک به سوخت و ساز بدن می شوند.مصرف روزانه حداقل 3 واحد از میوه ها و4 واحد از سبزی ها برای زنان شیرده ضروری است. هر واحد از گروه میوه ها برابر با یک عدد میوه متوسط مانند پرتقال،سیب،نارنگی یا نصف گریپ فروت یا سه چهارم لیوان آبلیمو تازه یا یک چهارم لیوان میوه خشک و هر واحد از سبزی ها برابر با یک لیوان سبزی خام یا نصف لیوان سبزی پخته است.
•وجود مواد معدنی، نظیرکلسیم، فسفر،آهن و روی مس و ید بدون دخالت تغذیه مادر، از ذخائر بدن او در شیر وارد می شوند.اما مقدار برخی املاح همچون ید در شیر مادر ارتباط مستقیمی با تغذیه ی او دارد.توصیه می شود مادر شیرده همچون دوران بارداری از نمک ید دار تصفیه شده به مقدار کافی با شرایط نگهداری مناسب استفاده کنند یعنی با نگهداری نمک ید دار در ظروف در بسته و دور از نور ، ید موجود در نمک را حفظ کنند. همچنین توصیه می شود جهت پایدار ماندن ید در غذاها ،نمک در انتهای پخت به غذا اضافه شود بنابراین درهرحال تغذیه ی مناسب مادر شیرده جهت تامین  انواع املاح ضروری مخصوصا کلسیم،آهن ید برای سلامتی مادر و شیرخوار ضروری است .
توصیه های لازم جهت دوران شیردهی
1-هر چند شیر مادر بستگی به مقدار مایعات مصرفی مادر ندارد و مصرف مایعات سبب افزایش تولید شیر نمی شود ولی برای پیشگیری ا ز کم آبی بدن بایدبه اندازه کافی(8-10لیوان درروز)مایعات شامل شیر،دوغ، چای، آب میوه و حتی موادغذایی آب دارمانند انواع خورش ها بنوشد به عنوان مثال نوشیدن یک لیوان شیر، آب میوه یا آب در هر وعده غذا و هر نوبت شیردهی توصیه می شود، از طرف دیگر مصرف نوشابه های کافئین دار، چای غلیظ، قهوه،کوکاکولا و.... باید کاهش یابد زیرا مصرف این مواد ممکن است سبب تحریک پذیری، بی اشتهایی و کم خوابی شیرخوار شود،
درصورتی که عدم تحمل نسبت به مصرف شیر دارید (پس ازمصرف احساس تهوع، دل دردودل پیچه می کنید)می توانید آن را به تناسب با ماست جایگزین کنید.
3- مصرف برخی غذاها مانند سیر، پیاز، انواع کلم، شلغم، لوبیای سبز، حبوبات، ریواس، زرد آلو، مارچوبه، تربچه و یا غذاهای پر ادویه و پر چاشنی ممکن است روی طعم و بوی شیر اثر بگذارد و تغییر ناگهانی طعم و بوی شیر سبب تمایل نداشتن شیر خوار به شیر خوردن شود و احتمال دل دردهای  24ساعته شیر خوار را به وجود می آورد. پس از صرف غذاهای این چنینی مصرف خرما ، عرق نعناع، عرق رازیانه و  زیره را به شما توصیه می کنیم.
با توجه به تاثیر برخی مواد غذایی بر طعم شیر،در صورتی که شیر خوار از شیر خوردن امتناع می کند بهتر است مادران از مصرف این مواد خودداری کرده و یا مصرف آن را محدود کنند.
4 -مصرف جوانه گندم ،گردو و گندم بو داده را در برنامه خود داشته باشید و مصرف نان های سبوس دار را فراموش نکنید.
5- بهتر است حداقل 2 بار در هفته از ماهی استفاده کنیم. ماهی سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 بوده و شیر را زیاد می کنند، از پیشرفت التهاب جلوگیری می کنندو اسید های چرب ضروری که بدن قادر به ساخت آن ها نیست را به بدن می رسانند.
6- وعده صبحانه را بسیار جدی تلقی کنید تا در طول روز انرژی کافی برای شیر دادن را داشته باشد باشید، هم منابع پروتئینی(شیر، پنیر ،تخم مرغ)منابع چربی(کره1قاشق مرباخوری،2عددگردوی کامل)و منابع کربو هیدرات (نان سبوس دار یا عدسی)و هم ویتامین (آب میوه ها و سبزی ها) در آن لحاظ شده باشد.
10- موادی مثل گردو ،فندق، آناناس، موز، سیب،گلابی ،گوجه فرنگی خام، اسفناج ،گوشت گوساله و... سرشار از پتاسیم هستند و به شما در بهبودی سریع در دوران نقاهت کمک شایانی می کند.
11 - همراه گوشت ها آب لیمو استفاده کنید تا جذب آهن را افزایش دهید.
12 - اسفناج، چیزی که تا قبل از یک سالگی برای کودک شما ممنوع است، سرشار از اسید فولیک است (چیزی که در اثر کمبود نوعی کم خونی به وجود می آید). بنابراین به تمام خانم ها توصیه می شود که در برنامه خود آنرا داشته باشد.
13- مصرف زیاد هندوانه ،خربزه ،هلو و دیگر میوه های نوبرانه ،نرسیده ،کال در ایجاد اسهال و دل درد کودکان تاثیر می گذارند.