معرفی واحد استعدادهای درخشان


 
 
 
 
دفتر هدايت استعدادهای درخشان
مسئول واحد : مهندس مریم جعفریان

اهداف كلي و وظايف اساسي:
شناسايي افراد داراي استعداد بالقوه هميشه از جمله مسايل مورد اختلاف بوده است. دلايل زيادي در اين مورد وجود دارد که ناشي از عقيده مطلق يا نسبي بودن استعداد است. مدل هاي جديد بر نسبي بودن استعداد تاکيد دارند. انتخاب فرد مستعد با نوع برنامه آموزشي که براي او طراحي مي شود نيز مرتبط است. براي مثال تعريفي که بر اساس خلاقيت باشد، دانشجويان خلاق را برمي گزيند و آنها را به سمت خلاقيت بيشتر هدايت مي کند. بيشتر کساني که در حيطه استعداد درخشان کار کرده اند به اين نتيجه رسيده اند که داشتن توانايي به تنهايي جهت پيش بيني موفقيت در برنامه هاي خلاقانه کافي نيست. عواملي ديگر مانند انگيزه، شخصيت، مداومت و تمرکز بميزان زيادي در توليد محصول خلاقانه مؤثر است. از دهه 80 ميلادي نيز شناسايي افراد مستعد از تستهاي هوش و نمرات درسي به سمت روشهاي متنوع تر شناسايي تغيير كرده است.
سيدني مارلند رئيس کميسيون آموزش آمريکا در گزارش خود به کنگره در سال 1972 مي نويسد: "افراد با استعدادهاي درخشان، کساني هستند که به علت توانايي هاي برجسته شان داراي قابليت عملکرد بالا مي‌باشند. اين افراد نياز به برنامه هاي آموزشي و خدمات متمايز ... دارند تا بتوانند دينشان را به خود و جامعه ادا کنند. هر نظام شناسايي استعداد درخشان بر مبناي يک مدل فکري که استعداد درخشان را تعريف مي کند استوار است. مدل انتخاب شده هم بايد جنبه هاي مختلف استعداد را در بر گيرد، هم در دانشگاه قابل پياده سازي باشد و هم مصاديق استعداد درخشان در آن قابل اندازه گيري باشد.
يك نظام مطلوب شناسايي استعداد درخشان بايد شرايط زير را داشته باشد:
قابل دفاع: روش شناسايي بايد بر مبناي آخرين تحقيقات و مستندات باشد و تمام استعدادهاي افراد در حوزه مورد نظر را در بر بگيرد.
عادلانه: همه امكان يكساني براي ورود داشته باشند. در صورتيكه نخبگي فرد به نحوي ثابت شود، نمرات كم در آزمونهاي معمول مانع ورود او نباشد.
تکثر: وسيعترين تعريف قابل دفاع از استعداد درخشان بكار گرفته شود.
جامعيت: تمام افراد بالقوه تا حد امكان شناسايي شوند.
عملگرا: روشهاي شناسايي تا حد امكان عملياتي و اقتصادي باشند و با امكانات و نيروي انساني موجود قابل اجرا باشند.
البته ثبات روش(عدم تغيير در فواصل زماني كوتاه) را نيز بايد به اصول فوق افزود. روشهاي مختلف شناسايي بايد حيطه هاي مختلف را مورد سنجش قرار دهند و لزومي ندارد روشهاي مختلف تاييد كننده هم باشند.
 تاريخچه
دفتر استعدادهاي درخشان در دانشگاههاي علوم پزشکي از سال 1379 بمنظور شناسايي و حمايت استعدادهاي درخشان تشکيل شد. با توجه به تسهيلات ويژه اعطايي به استعدادهاي درخشان، لازم است افرادي كه بعنوان استعداد درخشان شناخته مي شوند بطور واقعي انتخاب گردند. آيين نامه هاي استعداد درخشان وزارت بهداشت از ابتدا تا کنون دستخوش تغييراتي شده است. ابتدا اين آيين نامه ها (همانند دفاتر استعداد درخشان) از نسخه وزارت علومي آن اقتباس شدند، البته مواردي مانند آزمونهاي جامع وزارت بهداشت نيز در آن گنجانده شد(آيين نامه اول). استفاده از تراز نمره كنكور يا معدل بعنوان تنها معيار پذيرش در دفتر استعدادهاي درخشان دانشگاه علوم پزشکي، کفايت لازم را نداشت و فقط بخشي از تواناييهاي افراد مستعد را نشان مي داد. با تغيير تيم معاونت آموزشي وزارت و توجه آنها به گستردگي مفهوم استعداد درخشان تعاريف آيين نامه نيز بازتر شد و به دانشگاهها براي سطح بندي استعداد درخشان و تسهيلات اعطايي به آنان اختياراتي داده شد(آيين نامه دوم). اين كار گرچه بنابه تعاريف اخير استعداد درخشان و هوش چند گانه گاردنر(Gardner multiple intelligence ) كار ارزشمندي بود اما متاسفانه بعلت سوء استفاده بعضي دفاتر استعداد درخشان و همچنين عدم هماهنگي با ساير واحدهاي وزارتخانه براي استفاده دانشجويان از تسهيلات اعلام شده، چندان دوام نياورد و آيين نامه سوم كه مصاديق استعداد درخشان را كاملا بسته بود ابلاغ شد(مرداد 1385). اين تغييرات مداوم در طول 8 سال دانشجويان را با سردرگمي مواجه كرده است و اجازه برنامه ريزي دراز مدت را از آنان مي گيرد. البته تنوع واژه‌هاي مربوط به استعداد درخشان، نخبه، دانشجوي ممتاز، دانشجوي نمونه و ... نيز به وضعيت كنوني دامن مي‌زند.
نكاتي در باره شناسايي استعداد درخشان
• شناسايي استعداد درخشان داراي مشكالاتي نيز هست: ايزولاسيون اجتماعي، ايجاد نگرشها و رفتارهاي خودخواهانه، جلوگيري از پرورش شخصيت بعلت فشارهاي بيروني براي كسب موفقيت. اگر يك نظام آموزشي فقط به شناسايي استعداد درخشان بسنده كند و كمكي براي پرورش همه جانبه اين افراد انجام ندهد مسلما اين عوارض شناسايي تشديد مي شود. مدارس استعداد درخشان، المپيادها، جشنواره ها و دفاتر استعداد درخشان دانشگاهها، گرچه باعث هم افزايي حضور افراد نخبه در کنار هم مي شود و رفتارها و نگرشهاي مثبت آنها را تقويت مي کند، اما اگر اين مدارس كار ديگري براي پرورش استعداد افراد انجام ندهند، ممکن است اثر منفي آنها بيشتر از اثر مثبتشان باشد.
واژه شناسي استعداد درخشان در مقالات موجود از سمت استعداد درخشان( gifted education ) به طرف پرورش استعداد (talent development ) در حال گذار است. در کشور نيز تلاشهايي در اين زمينه در حال انجام است؛ بر همين مبنا بعضي از دفاتر استعداد درخشان دانشگاهها نام خود را تعيير داده اند.
مطلق بودن استعداد (يعني يك نفر يا استعداد درخشان است يا نيست) هم اکنون تعريف مورد قبولي نيست. نظريه هاي جديد بر نسبي بودن استعداد تاکيد دارند. بر اساس تعريف نسبي بودن استعداد، درجاتي از رفتارهاي نخبگي در مردم خاصي در زمانهاي خاصي و در شرايط خاصي بروز مي كند
گرچه در ساير واحدهاي آموزش عالي تضمين کيفيت چندان مهم نيست، اما حداقل اين دفاتر بايد به نحوي وجود و استمرار نخبگي را در اعضاي خود پايش کنند و به افراد داراي استعداد ويژه کمک کنند تا استعدادهاي خود را بالفعل نمايند. به نظر مي رسد طراحي يک نظام جمع آوري اطلاعات فردي، آکادميک و اجتماعي-فرهنگي دانشجويان علوم پزشکي با هدف کمک به توسعه فردي در دوران تحصيل و ارزيابي پيشرفت تحصيلي آنها به دانشجويان، استادان و برنامه ريزان کمک شاياني خواهد نمود. در اين نظام دانشجويان تحت نظارت دفتر استعدادهاي درخشان دانشگاه به ورود اطلاعات خود در سايت مي پردازند و پس از کارشناسي و تاييد، اطلاعات آنها روي وب در اختيار مسوولان و ساير دانشجويان قرار خواهد گرفت. در اين محيط امكان مشاهده پرونده افراد برتر و الگو گيري از آنها و همچنين ارائه بازخورد توسط استادان وجود دارد. 
 
 
 برنامه آینده
1 ) حیطه آموزشی و حرفه اي:

تأمین منابع آموزشی، فیلم، کتاب، اسلاید،... مورد نیاز دانشجویان 
برگزاري کارگاههاي آموزشی در زمینه ؛ روش هاي مطالعه ، روش نوین آموزش طب مبتنی بر شواهد ، تصمیم گیري صحیح بالینی
ایجاد زمینه جهت شرکت در نشست هاي علمی و مجامع علمی 
برگزاري کارگاه نحوه مشاور ه با دانشجویان استعدادهاي درخشان جهت اساتیدعلاقه مند به مشاوره با دانشجویان عضو
ایجاد زمینه همکاري دانشجویان با اساتید جهت ترجمه و تألیف کتب موردنیاز دانشجویان 
برگزاري کلاسهاي آموزش زبان جهت دانشجویان استعداد درخشان 

 2 ) حیطه پژوهشی:

تشویق دانشجویان به انجام طرح هاي تحقیقاتی در زمینه مشکلات آموزشی ، رفاهی ،ِِِِِِِِِ پژوهشی ، دانشجویی و نیازهاي جامعه
ایجاد فرصت جهت مشارکت در انجام طرحهاي پژوهشی پایه ، تجربی به منظور تولیددانش
تخصیص اعتبار پژوهشی مناسب جهت انجام طرحهاي مذکور
برگزاري کارگاههاي پژوهشی در زمینه هاي : نیازسنجی، متدولوژي تحقیق، مقاله نویسی، اخلاق در پژوهش و ....... و با استفاده از اساتید دانشگاه و همکاري دانشجویان عضو
در نظر گرفتن هزینه اي جهت خریداري کتب آموزشی، پژوهشی مورد نیاز دانشجویان استعدادهاي درخشان
انجام ارزیابی دوره اي از روند برنامه استعدادهاي درخشان به منظور تعیین نقاط قوت یا ضعف
ایجاد زمینه همکاري در تدوین طرح پژوهشی در قالب همکاري با کمیته تحقیقات دانشجویی
شرکت در کنفرانس هاي علمی و ارائه نتایج پژوهش هاي انجام شده
ایجاد زمینه جهت شرکت در نشست هاي علمی و پژوهشی

 3 ) حیطه فرهنگی و فوق برنامه:

ایجاد فرصت جهت تعامل و ارتباط با دانشجویان و متفکران دیگر دانشگاههاي کشور
اعطاي جوایز مناسب نظیر امکان شرکت در یک کنگره ، یا اختصاص دادن ساعات بیشتر کار با اینترنت
برگزاري کلاس زبان جهت این گروه از دانشجویان
اختصاص فضاي همکاري در سایت به فعالیت هاي دانشجویان استعداد EDC

 4) حیطه فردي اجتماعی:

فراهم کردن امکان مشارکت دانشجویان در کنگره و سمینارها و آشنایی با دیگر اندیشه ها و اطلاعات به روز .
آماده و راه اندازي سایت دانشجویان استعدادهاي درخشان
تدوین تقویم آموزشی با ذکر زمان، مکان کارگاهها وکلاسهاي آموزشی و نصب در تابلو اعلانات دانشجویان .
انجام امکاناتی جهت کار با کامپیوتر و جستجوي فنون علمی از طریق شبکه اینترنت.
ایجاد امکاناتی جهت انجام کار گروهی و مشارکت در فعالیت ها با در نظر گرفتن گروه پویایی گروه.
ایجاد امکاناتی جهت برگزاري کارگاهها توسط خود دانشجویان براي دیگر دانشجویان
تدوین برنامه عملیاتی جهت دفتر استعدادهاي درخشان براساس اهداف دفاتراستعدادهاي درخشان